گزارش تحلیلی Ehsas.News: وعده اقتصادی تازه «تیجسوی یادو» و پیامدهای اجتماعی آن در جامعه بیهار
در روزهای اخیر، اعلام وعده جدید از سوی «تیجسوی پراساد یادو»، رهبر حزب راشتر جنتا دال (RJD) و از چهرههای برجسته ائتلاف سیاسی «ایندیا بلاک» در ایالت بیهار، موجی از واکنشهای اجتماعی و سیاسی را برانگیخته است. یادو در سخنرانی خود اعلام کرد که در صورت پیروزی دولت ائتلافی در بیهار، کل مبلغ سالانه طرح موسوم به «مای بهن یوجانا» (Mai Bahin Yojana) معادل ۳۰ هزار روپیه برای زنان نیازمند، بهجای پرداخت ماهانه، در روز جشن سنتی «ماکار سانکرانتی» بهصورت یکجا واریز خواهد شد.
این طرح که پیشتر وعده پرداخت ماهانه ۲۵۰۰ روپیه به زنان را در بر داشت، اکنون با تغییر نحوه پرداخت و اضافه شدن وعدههای جانبی مانند استخدام دائمی زنان «جیویکا دیدی»، پرداخت پاداش به کشاورزان و تأمین برق رایگان برای آبیاری، بهعنوان یک بسته جامع رفاه اجتماعی معرفی شده است. اما فراتر از جنبههای اقتصادی، این تصمیم در لایههای فرهنگی، اجتماعی و روانشناختی جامعه بیهار قابل تحلیل و بررسی است.
ایالت بیهار از نظر شاخصهای توسعه انسانی، یکی از مناطق کمتر توسعهیافته هند محسوب میشود. فقر، مهاجرت شغلی، نابرابری جنسیتی و کمبود فرصتهای آموزشی، چالشهای دیرینه این ایالت هستند. در چنین بستری، طرحهایی همچون «مای بهن یوجانا» میتواند بهعنوان ابزار تقویت اقتصادی زنان و ارتقای جایگاه اجتماعی آنان تلقی شود. پرداخت مستقیم نقدی به زنان، نه تنها در کوتاهمدت به بهبود معیشت خانوار کمک میکند، بلکه از نظر روانی نیز حس ارزشمندی، استقلال مالی و مشارکت در تصمیمگیریهای خانوادگی را در آنان تقویت میکند.
نتخاب زمان پرداخت این کمک در روز «ماکار سانکرانتی» نیز دارای معناست. این جشن سنتی، در فرهنگ هندی نمادی از گذار از تاریکی به روشنایی و آغاز دورهای تازه در زندگی کشاورزان است. بنابراین، گره زدن پرداخت مالی به چنین مناسبت فرهنگی، حامل پیام امید، تجدید حیات اقتصادی و همبستگی اجتماعی است.
طرحهایی نظیر «مای بهن یوجانا» اگرچه در ظاهر اقدامی پوپولیستی به نظر میرسند، اما در واقع میتوانند نوعی سیاست رفاهی هدفمند باشند، مشروط بر آنکه منابع مالی آن شفاف و پایدار تأمین شود. پرداخت نقدی یکجا، بهویژه در جوامع روستایی، میتواند اثر فوری بر چرخه مصرف محلی بگذارد، بازارهای کوچک را فعال کند و انگیزه سرمایهگذاری خرد (در دامداری، خیاطی یا فروش محصولات خانگی) را افزایش دهد.
از سوی دیگر، چنین اقداماتی سبب ایجاد حس دیده شدن و اهمیت یافتن گروههایی میشود که سالها در حاشیه اقتصادی و اجتماعی قرار داشتهاند. زنان روستایی، بهویژه در مناطق فقیر، معمولاً نخستین قربانیان بیکاری، تورم و فشارهای اقتصادیاند. وعده پرداخت یکجای مبلغ قابل توجه، امید تازهای برای آنان به ارمغان میآورد و در عین حال، میتواند حس اعتماد به نظام سیاسی را تقویت کند.
اما منتقدان بر این باورند که سیاستهای رفاهی اگر بدون زیرساخت پایدار اقتصادی و نظارت دقیق اجرا شوند، میتوانند به وابستگی اجتماعی و کاهش انگیزههای کاری منجر شوند. از این رو، اجرای این طرح باید همراه با برنامههای آموزشی و اشتغالزایی پایدار برای زنان باشد تا پرداخت نقدی تنها نقش حمایتی موقت ایفا کند، نه جایگزین توسعه بلندمدت.
«مای بهن یوجانا» میتواند جایگاه زن را در ساختار خانوادگی و اجتماعی بیهار ارتقا دهد. در جامعهای که هنوز بخشهایی از آن گرفتار نگرشهای سنتی نسبت به نقش زن هستند، استقلال مالی زنان میتواند موجب تغییر تدریجی در روابط قدرت درون خانواده شود. زنانی که توان مالی پیدا میکنند، بیشتر در تصمیمات خانوادگی مشارکت دارند، فرزندان خود را بهتر آموزش میدهند و به سلامت و تغذیه خانواده توجه بیشتری نشان میدهند.
این طرح میتواند شبکههای حمایتی جدیدی میان زنان ایجاد کند. تجربه «جیویکا دیدیها» – گروههای تعاونی زنان روستایی در بیهار – نشان داده که همکاریهای جمعی زنان میتواند به شکلگیری ساختارهای خودیار و کاهش وابستگی به نظام مردسالارانه منجر شود. وعده «استخدام دائمی» برای این گروهها، در واقع، استمرار چنین مدل موفقی را نوید میدهد.